Тарих
Тұлғалар
139 тұлға: хандар, батырлар, билер, ақындар — өмірбаян мен жетістіктер.
- Анахарсисб.з.б. VII–VI ғасырларСақ (скиф) ойшылы, антик дәстүрінде «жеті данышпанның» қатарына қосылған
- Томирисб.з.б. VI ғасырМассагеттердің патшайымы, Кир II-ді жеңген әйел қолбасшы
- Мөде шаньюйшамамен б.з.б. 234–174Ғұн (хунну) державасының негізін қалаған билеуші, б.з.б. 209–174 жылдардағы шаньюй
- АттилаV ғасыр (453 жылы қайтыс болған)Ғұн державасының билеушісі (434–453), Еуропаға жорықтар жасаған қолбасшы
- Бумын қағанVI ғасыр (552 жылы қайтыс болған)Түрік қағанатының негізін қалаушы және алғашқы қағаны (552)
- Істемі қағанVI ғасыр (576 жылы қайтыс болған)Түрік қағанатының батыс бөлігін билеген жабғу қаған, Бумынның інісі
- Тоныкөкшамамен 646–724Екінші Түрік қағанатының үш қағанына кеңесші болған қолбасшы әрі дана
- Білге қаған683–734Екінші Түрік қағанатының қағаны (716–734), Күлтегіннің ағасы
- Күлтегін684–731Түрік қағанатының қолбасшысы, Орхон жазбаларының кейіпкері
- Әбу Насыр әл-Фараби870–950Ұлы философ және ғалым, «Екінші ұстаз»
- Қорқыт аташамамен IX–X ғасырларТүркі халықтарына ортақ аңыз кейіпкері — жырау, қобызшы, ойшыл
- Сатұқ Боғра ханX ғасыр (шамамен 955 жылы қайтыс болған)Қарахан әулетінің билеушісі, исламды қабылдаған алғашқы түркі қағандарының бірі
- Жүсіп БаласағұниXI ғасыр (шамамен 1016–1021 жылдары туған)Қарахан дәуірінің ақыны әрі ойшылы, «Құтадғу білік» дастанының авторы
- Махмұд Қашқаришамамен 1029–1101Түркі тілдерін зерттеген ғалым, «Диуани лұғат ат-түрік» сөздігінің авторы
- Қожа Ахмет Ясауишамамен 1093–1166Сопылық ақын әрі ойшыл, ясауия тариқатының негізін қалаушы
- Жошы ханшамамен 1182–1227Шыңғыс ханның үлкен ұлы, Жошы ұлысының негізін қалаушы
- Бату ханшамамен 1209–1255/1256Жошы ұлысының билеушісі, Алтын Орданың іс жүзіндегі негізін қалаушы
- Бейбарыс сұлтаншамамен 1223–1277Мысыр мен Шамның мәмлүк сұлтаны (1260–1277), қыпшақ тектес қолбасшы
- Өзбек ханшамамен 1283–1341Алтын Орда ханы (1313–1341), исламды мемлекеттік дін еткен билеуші
- Ұрыс ханXIV ғасыр (1377 жылы қайтыс болған)Ақ Орда ханы, қазақ хандары әулетінің арғы атасы
- Едіге би1352–1419Алтын Орданың беклербегі, Маңғыт жұртының (Ноғай Ордасының) негізін қалаушы
- Асан ҚайғыXIV ғасырдың соңы – XV ғасырАңызға айналған жырау әрі ойшыл, Әз Жәнібек ханның кеңесшісі
- Әбілқайыр хан (Шайбани әулеті)1412–1468«Көшпелі өзбектер» мемлекетінің ханы (1428–1468), Шайбан ұрпағы
- Қазтуған жырауXV ғасыр (дәстүрлі дерек бойынша)Ноғайлы дәуірінің жорық жырауы, «Қарға бойлы Қазтуған» атанған батыр
- Керей хан1420–1473Қазақ хандығының негізін қалаушы
- Жәнібек хан1428–1480Қазақ хандығының негізін қалаушы
- Қасым хан1445–1521«Қасым ханның қасқа жолы» заңының авторы
- Бұрындық хан?–1511Қазақ хандығының үшінші ханы (1480—1511)
- Шалкиіз жыраушамамен 1465–1560XV–XVI ғасырлардағы жырау, Би Темірдің кеңесшісі, философиялық толғау шебері
- Доспамбет жыраушамамен 1490–1523XVI ғасырдағы ноғайлы-қазақ жырауы, батыр әрі қолбасшы
- Мамаш хан?–1523Қазақ хандығының ханы (1521—1523)
- Тахир хан?–1533Қазақ хандығының ханы (1523—1533)
- Мұхаммед Хайдар Дулати1499–1551Тарихшы, мемлекет қайраткері, «Тарих-и Рашиди» еңбегінің авторы
- Хақназар хан1509–1580Қазақ хандығын қайта біріктірген хан
- Шығай хан?–1582Қазақ хандығының ханы (1580—1582), Тәуекел ханның әкесі
- Қадырғали Жалайыришамамен 1530–1605Шежіреші-тарихшы, «Жылнамалар жинағы» («Жамиғ ат-тауарих») еңбегінің авторы
- Тәуекел хан?–1598Ташкент пен Түркістанды хандыққа қосқан хан (1582—1598)
- Есім хан?–1628«Есім ханның ескі жолы» заңының авторы, Түркістанды астана еткен хан
- Жиембет жыраушамамен 1570–1643Есім хан тұсындағы жырау, би әрі батыр, «Еңсегей бойлы Ер Есім» толғауының авторы
- Ораз-Мұхаммедшамамен 1572–1610Қазақ сұлтаны, Шығай ханның немересі, 1600–1610 жылдардағы Қасым ханы
- Жалаңтөс баһадүршамамен 1576–1656Бұхар хандығының қолбасшысы, Самарқан әмірі, Регистандағы медреселерді салдырушы
- Жәнібек II хан?–1643Қазақ хандығының ханы (1628—1643)
- Қарасай батыр1598–1671Ұлы жүздің батыры, Есім мен Жәңгір хандардың қолбасшысы
- Жәңгір хан?–1652Орбұлақ шайқасының жеңімпазы, Тәуке ханның әкесі
- Батыр ханXVII ғасырҚазақ хандығының ханы (1652—1680) — тарихнамада даулы тұлға
- Тәуке хан1635–1715«Жеті жарғы» заңының авторы
- Әйтеке би1644–1700Кіші жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
- Төле би1663–1756Ұлы жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
- Қазыбек би1665–1763Орта жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
- Бөкенбай батыр?–1741Кіші жүздің батыры, Табын руының басшысы, Әбілқайырдың серігі
- Тама Есет батыршамамен 1667–1749Кіші жүздің батыры, тархан, Әбілқайыр ханның серігі
- Бұқар жырау1668–1781Ұлы жырау, Абылай ханның пірі
- Қайып хан?–1718Қазақ хандығының ханы (1715—1718)
- Сәмеке ханXVII ғасырдың екінші жартысыОрта жүздің ханы, Тәуке ханның ұлы
- Ақтамберді жырау1675–1768Жауынгер жырау, жоңғарға қарсы күрестің батыры әрі биі
- Болат хан?–1729«Ақтабан шұбырынды» кезеңінің ханы (1718—1729)
- Бөгенбай батыр1690–1775Аңырақай қолбасшысы
- Қабанбай батыр1691–1769Дарабоз, Аңырақай батыры
- Әбілқайыр хан1693–1748Кіші жүздің ханы, Аңырақайда қолбасшы
- Шақшақ Жәнібек1693–1752Орта жүздің батыры әрі биі, тархан атағын алған қолбасшы
- Әбілмәмбет хан?–1771Орта жүздің ханы, Түркістанда билік құрған аға хан (1739/1740—1771)
- Өтеген батыр1699–1773Ұлы жүздің батыры, жоңғарға қарсы күрестің қолбасшысы
- Малайсары батыршамамен 1700–1756Орта жүздің батыры әрі биі, Абылайдың серігі, жоңғарға барған елші
- Нұралы хан?–1790Кіші жүздің ханы (1748–1786), Әбілқайыр ханның ұлы
- Райымбек батыр1705–1785Ұлы жүздің батыры
- Наурызбай батыр1706–1781Ұлы жүздің батыры, Аңырақай шайқасының қаһарманы
- Үмбетей жырау1706–1778Жырау, Қанжығалы Бөгенбай батырдың серігі әрі жыршысы
- Олжабай батыр1709–1785Орта жүздің батыры, Абылай ханның серігі
- Абылай хан1711–1781Үш жүздің біріктірушісі, ұлы хан
- Баян батырXVIII ғасырдың басыОрта жүздің батыры, Абылай ханның қолбасшыларының бірі
- Уәли хан1741–1819Орта жүздің ханы (1781–1819), Абылай ханның ұлы
- Бөкей хан?–1815Бөкей (Ішкі) ордасының негізін қалаушы және алғашқы ханы
- Сырым Датұлы1742–1802Кіші жүздегі 1783—1797 жылдардағы көтерілістің басшысы
- Жанқожа батыр1774–1860Сыр бойы қазақтарының Хиуа, Қоқан және патша билігіне қарсы күресінің басшысы
- Исатай Тайманұлы1791–1838Бөкей Ордасындағы 1836—1838 жылдардағы көтерілістің басшысы
- Жәңгір Бөкейұлы1801–1845Бөкей ордасының ханы (1823–1845), ордада алғашқы мектеп ашқан билеуші
- Ағыбай батыр1802–1885Кенесары хан көтерілісінің бас қолбасшыларының бірі
- Дулат Бабатайұлы1802–1874Ақын, «зар заман» поэзиясының көрнекті өкілі
- Кенесары хан1802–1847Бүкіл қазақтың соңғы ханы, 1837—1847 жылдардағы ұлт-азаттық көтерілістің басшысы
- Есет Көтібарұлышамамен 1803–1889Кіші жүз қазақтарының 1847–1858 жылдардағы көтерілісінің басшысы
- Махамбет1804–1846Жалынды ақын, Исатай Тайманов жорығының жыршысы
- Құнанбай қажы1804–1886Тобықты руының биі, аға сұлтан, Абайдың әкесі
- Сүйінбай1815–1898Жетісудың айтыс ақыны, Жамбылдың ұстазы
- Тәттімбет1815–1862Күйші-композитор, шертпе күй мектебінің негізін қалаушылардың бірі
- Шортанбай1818–1881Ақын, «Зар заман» толғауының авторы
- Дәулеткерей1820–1887Күйші-композитор, «төре тартыс» күй дәстүрінің негізін қалаушы
- Наурызбай Қасымұлы1822–1847Кенесары ханның інісі, 1837–1847 жылдардағы көтерілістің батыры
- Құрманғазы1823–1896Ұлы күйші-композитор, қазақ аспаптық музыкасының классигі
- Біржан сал1834–1897Әнші-композитор, ақын, Арқаның әншілік мектебінің көшбасшысы
- Жаяу Мұса1835–1929Әнші-композитор, ақын, «Ақ сиса» әнінің авторы
- Шоқан Уәлиханов1835–1865Ағартушы, ғалым-этнограф, саяхатшы
- Ыбырай Алтынсарин1841–1889Ағартушы-педагог, қазақ мектебінің негізін қалаушы
- Ақан сері1843–1913Ақын, әнші-композитор, сал-серілік дәстүрдің көрнекті өкілі
- Ықылас1843–1916Қобызшы-композитор, қылқобыз күйінің классигі
- Абай Құнанбайұлы1845–1904Ұлы ақын, ойшыл, қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы
- Жамбыл Жабаев1846–1945Халық ақыны, жырау, суырыпсалма айтыс өнерінің алыбы
- Мәшһүр Жүсіп1858–1931Ақын, шежіреші, фольклор жинаушы, ойшыл
- Шәкәрім1858–1931Ақын, ойшыл, тарихшы, Абай дәстүрін жалғастырушы
- Дина Нұрпейісова1861–1955Күйші-композитор, домбырашы, Құрманғазының шәкірті
- Әлихан Бөкейханов1866–1937Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда үкіметінің төрағасы
- Қажымұқан1871–1948Тұңғыш қазақ кәсіпқой балуаны, классикалық күрестен әлем чемпионы
- Ахмет Байтұрсынұлы1872–1937Ұлт ұстазы, тілтанушы, қазақ әліпбиінің реформаторы, Алаш қайраткері
- Амангелді Иманов1873–19191916 жылғы Торғай көтерілісінің қолбасшысы
- Мұхамеджан Тынышбаев1879–1937Алаш қайраткері, тарихшы, тұңғыш қазақ теміржол инженері
- Халел Досмұхамедов1883–1939Алаш қайраткері, дәрігер, ғалым-энциклопедист, педагог
- Міржақып Дулатұлы1885–1935Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, жазушы, публицист
- Әміре Қашаубаев1888–1934Әнші, актер, қазақ әнін Еуропа сахнасында алғаш шырқаған өнерпаз
- Жүсіпбек Аймауытов1889–1930Жазушы, драматург, педагог, Алаш қозғалысына қатысушы
- Мұстафа Шоқай1890–1941Саяси қайраткер, Түркістан автономиясының басшысы, публицист
- Мағжан Жұмабаев1893–1938Ақын, педагог, Алаш қозғалысына қатысушы
- Сұлтанмахмұт Торайғыров1893–1920Ақын, ағартушы, XX ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің өкілі
- Бейімбет Майлин1894–1938Жазушы, ақын, драматург, қазақ әңгіме жанрының шебері
- Ілияс Жансүгіров1894–1938Ақын, драматург, Қазақстан Жазушылар одағының тұңғыш төрағасы
- Сәкен Сейфуллин1894–1938Ақын, жазушы, мемлекет қайраткері, Қазақ АКСР үкіметінің басшысы
- Тұрар Рысқұлов1894–1938Кеңестік мемлекет қайраткері, Түркістан республикасының басшысы
- Мұхтар Әуезов1897–1961Ұлы жазушы, «Абай жолы» эпопеясының авторы
- Қаныш Сәтбаев1899–1964Геолог-ғалым, Қазақстан Ғылым академиясының негізін қалаушы
- Сәбит Мұқанов1900–1973Жазушы, ақын, әдебиет зерттеушісі, академик
- Смағұл Сәдуақасов1900–1933Мемлекет қайраткері, Қазақ АКСР халық ағарту комиссары, публицист
- Ғабит Мүсірепов1902–1985Жазушы, драматург, сыншы, академик
- Әбілхан Қастеев1904–1973Кескіндемеші, қазақ кәсіби бейнелеу өнерінің негізін қалаушы
- Әлкей Марғұлан1904–1985Археолог, этнограф, шығыстанушы, академик
- Ахмет Жұбанов1906–1968Композитор, дирижер, музыка зерттеушісі, академик
- Бауыржан Момышұлы1910–1982Ұлы Отан соғысының батыры, панфиловшы командир, жазушы
- Дінмұхамед Қонаев1912–1993Кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақстан Компартиясының бірінші хатшысы
- Күләш Байсейітова1912–1957Опера әншісі, КСРО халық әртісі, қазақ опера өнерінің негізін қалаушы
- Шәкен Айманов1914–1970Актер, театр және кино режиссері, КСРО халық әртісі
- Ермұхан Бекмаханов1915–1966Тарихшы, қазақтан шыққан тұңғыш тарих ғылымдарының докторы
- Ілияс Есенберлин1915–1983Жазушы, «Көшпенділер» тарихи трилогиясының авторы
- Жұмабек Тәшенев1915–1986Кеңестік мемлекет қайраткері, Қазақ КСР үкіметінің басшысы
- Қасым Қайсенов1918–2006Партизан отрядының командирі, жазушы, Халық қаһарманы
- Мәншүк Мәметова1922–1943Пулеметші, Кеңес Одағының Батыры атағын алған тұңғыш қазақ қызы
- Талғат Бигелдинов1922–2014Ұшқыш-шабуылшы, екі мәрте Кеңес Одағының Батыры
- Рақымжан Қошқарбаев1924–1988Рейхстагқа алғашқылардың бірі болып ту тіккен офицер
- Әлия Молдағұлова1925–1944Ұлы Отан соғысының мергені, Кеңес Одағының Батыры
- Нұрғиса Тілендиев1925–1998Композитор, дирижер, домбырашы, «Отырар сазы» оркестрінің негізін қалаушы
- Шәмші Қалдаяқов1930–1992Композитор, «Менің Қазақстаным» әнінің авторы
- Мұқағали Мақатаев1931–1976Лирик ақын, аудармашы
- Қайрат Рысқұлбеков1966–19881986 жылғы Желтоқсан оқиғасына қатысушы, Халық қаһарманы