Қазтуған жырау
Ноғайлы дәуірінің жорық жырауы, «Қарға бойлы Қазтуған» атанған батыр · XV ғасыр (дәстүрлі дерек бойынша)
Қазтуған Сүйінішұлы
Қазтуған жырау (Қазтуған Сүйінішұлы) — ноғайлы дәуірінің жырауы әрі батыры, халық жадында «Қарға бойлы Қазтуған» деген атпен сақталған. Қазақ әдебиеттануындағы дәстүрлі пікір бойынша ол XV ғасырда Еділ бойында, қазіргі Астрахан облысы аумағында туып, кейін руластарын бастап шығысқа, қазақ даласына қоныс аударған. Алайда нақты жазба дерек аз; соңғы кездегі кейбір зерттеулер оны XVII ғасырдың екінші жартысындағы орыс құжаттарында аталатын ноғай мырзасымен байланыстырады, сондықтан жыраудың өмір сүрген уақыты әлі де даулы. Оның атынан бізге «Мадақ жыры», «Алаң да алаң, алаң жұрт», «Белгілі биік көк сеңгір» секілді бірнеше толғау жеткен. Бұл жырларда туған жер — Еділмен қоштасу, көшпелі тұрмыс пен жауынгерлік рух бейнеленген. Толғаулары ауызша сақталып, XIX–XX ғасырларда хатқа түсірілген.
Жетістіктері
- «Мадақ жыры» мен «Алаң да алаң, алаң жұрт» толғауларын қалдырды
- Жыраулық поэзиядағы жорық жыры дәстүрінің көрнекті өкілі
- Туған жер — Еділді жырлаған толғаулары ел аузында сақталды