Тарих
Шайқастар
Ұлы даланың шешуші соғыстары: себебі, барысы, нәтижесі.
- Томирис пен Кир II шайқасыБ.з.б. 530 жылСырдария маңы · Массагеттердің жеңісі, Кир II-нің қазасы
- Яксарт шайқасыБ.з.б. 329 жылЯксарт (Сырдария) өзені, қазіргі Худжанд (Хожент) маңы · Сақтар шегініп, бітім жасалды; Ескендір Сырдариядан әрі аспады
- Талас шайқасы (б.з.б. 36 жыл)Б.з.б. 36 жылТалас алқабы (Чжичжи қамалы; қазіргі Тараз маңы деп болжанады) · Қамал алынып, Чжичжи шаньюй қаза тапты
- Атлах шайқасы751 жылТалас өзенінің бойы · Қытай әскерінің талқандалуы
- Отырар қорғанысы1219—1220 жж.Отырар қаласы (Сырдария бойы) · Алты айлық қорғаныстан кейін қаланың құлауы
- Айн-Жалұт шайқасы1260 жылАйн-Жалұт, Изреел алқабы (Палестина) · Мәмлүктердің жеңісі; моңғол әскерінің батысқа жылжуы тоқтады
- Қондырша (Құндызша) шайқасы1391 жылҚондырша өзені (Еділ бойы, қазіргі Самара облысы) · Тоқтамыс жеңіліп, шегінді; Алтын Орда әлсіреді
- Ворскла шайқасы1399 жылВорскла өзені (қазіргі Украина, Полтава өңірі) · Едіге мен Темір Құтлықтың толық жеңісі
- Тәуекел ханның Мәуереннахр жорығы1598 жылМәуереннахр (Ташкент, Самарқан, Бұхара) · Ташкент пен Түркістан өңірі Қазақ хандығында қалды; Бұхара алынбады, Тәуекел хан жарақаттан қайтыс болды
- Есім хан мен Тұрсын хан қақтығысы («Қатаған қырғыны»)1627 жылТашкент — Сайрам өңірі (шайқас орны деректерде әртүрлі) · Есім хан жеңіп, Тұрсын хан қаза тапты; ішкі қақтығыс хандықты әлсіретті
- Орбұлақ шайқасы1643 жылОрбұлақ (Жоңғар Алатауы маңы) · Жәңгір ханның тарихи жеңісі
- Сайрам қорғанысы (жоңғарлардың Сайрамды алуы)1684 жылСайрам (қазіргі Шымкент аумағы) · Қала алынып, қиратылды; тұрғындарының бір бөлігі Жоңғарияға айдалды
- Аягөз шайқасы1717 жыл (кей еңбектерде 1718)Аягөз өзені бойы (нақты орны белгісіз) · Қазақ қолының ауыр жеңілісі
- Ақтабан шұбырынды1723 жыл («Алқакөл сұлама»)Бүкіл қазақ жері · Халық апаты — «Алқакөл сұлама»
- Бұланты шайқасы1726 жыл («Қалмаққырылған»)Бұланты өзенінің бойы · «Қалмаққырылған» жеңісі
- Аңырақай шайқасы1729 жылАңырақай тауы (Балқаш маңы) · Жоңғарға қарсы шешуші жеңіс
- Жоңғарлардың 1739–1741 жылдардағы жорығы және Абылайдың тұтқынға түсуі1739–1741 жж.Орта жүз жері (Есіл мен Тобыл бойы) · Орта жүз ауыр шығынға ұшырады, Абылай сұлтан тұтқынға түсті (1743 жылы босатылды)
- Қазақтардың Е. Пугачёв бастаған көтеріліске қатысуы1773–1775 жж.Жайық бойы (Жайық қалашығы, Орынбор шебі) · Көтеріліс басылды; жер мәселесі шешілмей, наразылық кейін Сырым Датұлы қозғалысына ұласты
- Сырым Датұлы көтерілісі1783—1797 жж.Кіші жүз (Батыс Қазақстан) · Хан билігінің уақытша жойылуы, бірақ көтерілістің сөнуі
- Исатай–Махамбет көтерілісі1836—1838 жж.Бөкей Ордасы (Ішкі Орда) · Көтерілістің жеңілуі, Исатайдың Ақбұлақта қазасы
- Кенесары көтерілісі1837—1847 жж.Қазақ даласы · 10 жылдық күрес, Кенесарының қазасы
- Ақмешітті алу1853 жылАқмешіт (қазіргі Қызылорда) · Қамал алынып, Сырдарияның төменгі ағысы Қоқан билігінен Ресей билігіне өтті
- Есет Көтібарұлы бастаған көтеріліс1853–1858 жж.Кіші жүз: Үлкен Борсық құмы, Жем мен Ырғыз аралығы · Көтеріліс басылды; Есет 1858 жылы кешірім алып, қарсылығын тоқтатты
- Жанқожа Нұрмұхамедұлы бастаған көтеріліс1856–1857 жж.Сырдарияның төменгі ағысы (Қазалы маңы) · Көтеріліс Арықбалық түбіндегі жеңілістен кейін басылды
- Ұзынағаш шайқасы1860 жылҰзынағаш (Алматы облысы) · Қоқан әскері шегінді; Жетісу Ресей империясының билігінде қалды
- Орал және Торғай облыстарындағы көтеріліс1868–1869 жж.Орал және Торғай облыстары (Ойыл, Сағыз, Жем бойы) · Көтеріліс 1869 жылдың күзіне қарай басылды
- Маңғыстаудағы адайлар көтерілісі1870 жылМаңғыстау (Александровск форты, қазіргі Форт-Шевченко) · Көтеріліс басылды; басшылары мен бірқатар ауылдар Хиуа жеріне көшіп кетті
- 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі1916 жылҚазақ даласы, Жетісу, Торғай · Қанды басып-жаншу
- Қарқара көтерілісі1916 жылҚарқара жайлауы (Жетісу, қазіргі Алматы облысы) · Көтеріліс басылды; халықтың едәуір бөлігі Қытайға босып кетті
- Торғай қаласын қоршау1916 жылТорғай (Қостанай облысы) · Қала алынбады, бірақ көтерілісшілер күшін сақтап, күресті 1917 жылдың ақпанына дейін жалғастырды
- Созақ көтерілісі1930 жылСозақ (Түркістан облысы) · Көтеріліс он күннің ішінде күшпен басылды
- Мәскеу түбіндегі шайқас (Панфилов дивизиясы)1941 жылВолоколамск бағыты (Мәскеу облысы) · Жау Мәскеу түбінде тоқтатылып, желтоқсанда кері қуылды
- Берлин операциясы және Рейхстагқа ту тігу1945 жылБерлин, Рейхстаг ғимараты · Рейхстаг алынып, Берлин гарнизоны 2 мамырда берілді
- Желтоқсан көтерілісі1986 жыл, 16—17 желтоқсанАлматы, Брежнев алаңы (қазіргі Республика) · Күштеп басу, бірақ ұлттық оянудың символы