Махмұд Қашқари
Түркі тілдерін зерттеген ғалым, «Диуани лұғат ат-түрік» сөздігінің авторы · шамамен 1029–1101
Махмұд ибн әл-Хұсейн ибн Мұхаммед әл-Қашқари
Махмұд Қашқари — XI ғасырда өмір сүрген түркі ғалымы, тіл білімінің көрнекті өкілі. Ол Қарахан мемлекетінде, дәстүрлі дерек бойынша Ыстықкөл жағасындағы Барсхан қаласында текті әулетте туған; туған және қайтыс болған жылдары нақты белгісіз, әдебиетте көбіне 1029–1101 жылдар көрсетіледі. Ғалым түркі тайпалары мекендеген өлкелерді аралап, олардың тілін, мақал-мәтелін, өлең-жырын және салт-дәстүрін жинады. Осы материал негізінде 1072–1074 жылдары (кей деректерде 1077 жылға дейін) Бағдатта араб тілінде «Диуани лұғат ат-түрік» («Түркі сөздерінің жинағы») еңбегін жазып, оны Аббас халифасы әл-Мұқтадиге арнады. Кітапта түркі тайпаларының орналасуы көрсетілген дөңгелек әлем картасы бар. Еңбектің 1266 жылы көшірілген жалғыз қолжазбасы Стамбұлда сақтаулы.
Жетістіктері
- «Диуани лұғат ат-түрік» сөздігін құрастырды
- Түркі тілдерін салыстыра зерттеудің негізін қалады
- Түркі тайпаларының қонысын көрсеткен көне картаны сызды
- Түркі ауыз әдебиетінің көптеген үлгісін хатқа түсірді