Тоныкөк
Екінші Түрік қағанатының үш қағанына кеңесші болған қолбасшы әрі дана · шамамен 646–724
Білге Тоныкөк
Тоныкөк — Екінші Түрік қағанатын құруға қатысқан мемлекет қайраткері, қолбасшы, Елтеріс, Қапаған және Білге қағандардың кеңесшісі. Өз атынан жазылған ескерткіштегі сөзіне қарағанда, ол Табғаш (Тан) елінде туып-өскен. 680-жылдардың басында Құтлықпен (Елтеріс қағанмен) бірге Тан билігіне қарсы көтеріліп, түрік мемлекетін қалпына келтіруге атсалысты. Кейін оғыздарға, қырғыздарға және түргештерге қарсы жорықтарды басқарды; қызы Білге қағанның жұбайы болған. Қытай жылнамаларында оның қаған ордасын қамалмен қоршау ниетіне қарсы шығып, көшпелі өмір салтын сақтауды жақтағаны айтылады. Туған-өлген жылдары нақты белгісіз, шамамен 646–724 жылдар деп көрсетіледі. Оның ісі қазіргі Моңғолиядағы Баин-Цокто маңынан табылған руна жазулы екі тас бағанда баяндалған.
Жетістіктері
- Екінші Түрік қағанатын қалпына келтіруге атсалысты
- Үш қағанның тұсында бас кеңесші болды
- Қырғыздар мен түргештерге қарсы жорықтарды басқарды
- Өз атынан жазылған Тоныкөк ескерткішін қалдырды
«Білге Тоныкөк — мен өзім Табғаш елінде дүниеге келдім. Түрік халқы Табғашқа бағынышты еді.» — Тоныкөк жазуы, VIII ғ. басы