Мұхаммед Хайдар Дулати
Тарихшы, мемлекет қайраткері, «Тарих-и Рашиди» еңбегінің авторы · 1499–1551
Мырза Мұхаммед Хайдар Мұхаммед Хұсайынұлы Дулати
Мұхаммед Хайдар Дулати — XVI ғасырдың тарихшысы, қолбасшы әрі мемлекет қайраткері, дулат (дуғлат) тайпасының әмірлер әулетінен шыққан. Ол 1499 жылы Ташкентте туған (кей деректерде 1500 жыл); анасы Моғолстан ханы Жүніс ханның қызы болғандықтан, Бабырға бөле болып келеді. Әкесі Мұхаммед Хұсайын өлтірілген соң бала кезінде Кабулдағы Бабырды паналады, кейін Қашқардағы Сұлтан Саид ханның қызметінде болып, әскери жорықтарды басқарды. 1540 жылдан Кашмирді биледі және 1551 жылы сонда қақтығыс кезінде қаза тапты. 1541–1546 жылдары парсы тілінде жазылған «Тарих-и Рашиди» еңбегі Моғолстан мен көршілес елдердің тарихын баяндайды. Онда Керей мен Жәнібектің Әбілқайыр ханнан бөлініп, Шу бойына қоныстануы және алғашқы қазақ хандары туралы құнды мәлімет бар. Түркі тілінде «Жаһаннама» дастанын да жазған.
Жетістіктері
- «Тарих-и Рашиди» тарихи еңбегін жазды
- Қазақ хандығының құрылуы жайлы негізгі жазба деректі қалдырды
- «Жаһаннама» дастанының авторы
- 1540–1551 жылдары Кашмирді биледі