Әбілқайыр хан (Шайбани әулеті)
«Көшпелі өзбектер» мемлекетінің ханы (1428–1468), Шайбан ұрпағы · 1412–1468
Әбілқайыр Дәулет-Шайхұлы
Әбілқайыр хан — Жошының бесінші ұлы Шайбанның ұрпағы, 1428–1468 жылдары Шығыс Дешті Қыпшақта «көшпелі өзбектер» мемлекетін (Әбілқайыр хандығын) билеген хан. Оны XVIII ғасырда Кіші жүзді билеген Әбілқайыр ханмен шатастыруға болмайды. Ол 1412 жылы туған (кей зерттеулерде 1413 жыл), 1428 жылы Батыс Сібірдегі Тура қаласында хан көтерілді. 1446 жылы Сыр бойындағы Сығанақ, Созақ, Аққорған, Өзгент қалаларын алып, астанасын Сығанаққа көшірді. 1451 жылы Темір әулетінен шыққан Әбу Саидтың Самарқан тағына отыруына көмектесті. 1457 жылы Сығанақ түбінде ойраттардан жеңілген соң беделі әлсіреп, Керей мен Жәнібек сұлтандар оның қол астынан Моғолстанға көшіп кетті — бұл Қазақ хандығының құрылуына ұласты. Хан 1468 жылы Моғолстанға жорыққа аттанған жолда қайтыс болды, содан кейін мемлекеті ыдырады.
Жетістіктері
- 1428 жылы хан сайланып, Шайбан ұлысын біріктірді
- 1446 жылы Сыр бойы қалаларын алып, астананы Сығанаққа көшірді
- 1451 жылы Әбу Саидтың Самарқан тағына отыруына көмектесті
- Қырық жылдай Шығыс Дешті Қыпшақты биледі