Ақмешітті алу
1853 жыл · Ақмешіт (қазіргі Қызылорда)
Нәтижесі: Қамал алынып, Сырдарияның төменгі ағысы Қоқан билігінен Ресей билігіне өтті
Қамалды қорғаған Қоқан гарнизоны (қамал бастығы Мұхаммед-Уәли) — Ресей империясының Орынбор корпусы (В. А. Перовский)
XIX ғасырдың басында Қоқан хандығы Сырдарияның төменгі ағысын бағындырып, шамамен 1817 жылы Ақмешіт қамалын салды; ол Сыр бойы қазақтарынан алым-салық жинаудың тірегіне айналды. Арал теңізі маңына бекінген Ресей империясы Сырдарияны бойлай ілгерілеуді көздеді. 1852 жылы И. Ф. Бларамберг бастаған шағын отряд қамалдың сыртқы қорғанын алғанымен, ішкі бекіністі ала алмай кері қайтты. 1853 жылдың мамырында Орынбор генерал-губернаторы В. А. Перовский артиллериясы бар отрядпен Орынбордан шығып, шілденің басында Ақмешітті қоршады; өзенмен «Перовский» пароходы келді. Үш жүздей адамнан тұратын гарнизон қалың саз дуалдың тасасында үш аптадан астам қорғанды. Қоршаушылар қабырға астына лағым қазып, 28 шілдеде оны жарып жіберді де, үшінші шабуылда қамалды алды; қамал бастығы Мұхаммед-Уәли ұрыста қаза тапты. Сол жылдың күзі мен қысында Қоқан әскері қамалды қайтарып алуға екі рет әрекеттеніп, сәтсіздікке ұшырады. Қамал Перовск форты аталып, Сырдария әскери шебінің негізіне айналды.
Тарихи маңызы
Ақмешіттің алынуы Сыр бойындағы Қоқан билігін тоқтатып, Ресей империясының Орта Азияға ілгерілеуінің басы болды. Қамал орнында өскен қала — қазіргі Қызылорда — 1925–1929 жылдары Қазақстанның астанасы болды.