Қарқара көтерілісі
1916 жыл · Қарқара жайлауы (Жетісу, қазіргі Алматы облысы)
Нәтижесі: Көтеріліс басылды; халықтың едәуір бөлігі Қытайға босып кетті
Ұзақ Саурықұлы, Жәмеңке Мәмбетұлы және албан болыстарының басқа да басшылары — Ресей империясының Жетісу облысындағы әкімшілігі мен жазалаушы отрядтары
Қарқара — Жаркент уезіндегі албан руының жайлауы әрі жыл сайын ірі жәрмеңке өтетін орын. 1916 жылғы 25 маусымдағы тыл жұмыстарына адам алу туралы патша жарлығы жарияланған соң, шілденің басында албан болыстарының өкілдері жиналып, жарлықты орындамауға серттесті. Қозғалыстың жетекшілері Ұзақ Саурықұлы мен Жәмеңке Мәмбетұлы болды. Шілдеде әкімшілік ел ағаларын тұтқындап, Қарақол түрмесіне қамады; Жәмеңке түрмеде қаза тапты (ел аузында оған у берілген делінеді), ал Ұзақ пен басқа тұтқындар тамыз айында атылды. Тұтқындаулар халықты одан бетер көтерді: тамыздың ортасында албан жасақтары Қарқара жәрмеңкесіне шабуыл жасап, өңірді бір айға жуық өз бақылауында ұстады. Қыркүйектің соңы мен қазанның басында зеңбірегі мен пулеметі бар жазалаушы отрядтар көтерілісшілердің негізгі күшін талқандап, ауылдарды өртеді. Аман қалғандардың көбі Қытайға ауды. Шығын туралы деректер әртүрлі; архив мәліметі бойынша, Жетісу облысындағы қазақ пен қырғыз шаңырақтарының саны үштен бірден астамға азайған.
Тарихи маңызы
Қарқара — 1916 жылғы көтерілістің Жетісудағы басты ошақтарының бірі; оның салдары — жаппай үркіншілік пен босқыншылық өңір халқына ауыр тиді. Бұл оқиғаларды Мұхтар Әуезов «Қилы заман» повесінде бейнеледі.