Қазақтардың Е. Пугачёв бастаған көтеріліске қатысуы
1773–1775 жж. · Жайық бойы (Жайық қалашығы, Орынбор шебі)
Нәтижесі: Көтеріліс басылды; жер мәселесі шешілмей, наразылық кейін Сырым Датұлы қозғалысына ұласты
Досалы сұлтан, Сейдалы сұлтан; Нұралы хан екіжақты саясат ұстанды — Ресей империясының үкімет әскерлері мен шекара шебінің гарнизондары
XVIII ғасырдың екінші жартысында патша үкіметі қазақтарға Жайықтың оң жағалауына өтуге және шеп маңында көшіп-қонуға тыйым салып, жайылым тапшылығы күшейді. 1773 жылдың күзінде Жайық казактары арасында өзін III Петр деп жариялаған Емельян Пугачёвтің көтерілісі басталды; ол қазақтарға жер-су мен дін бостандығын уәде еткен үндеулер жолдады. Кіші жүз ханы Нұралы екіжақты саясат ұстанды: Пугачёвпен хат алысып, сонымен бірге Орынбор әкімшілігіне көмек ұсынды. Досалы сұлтан ұлы Сейдалыны жасақпен Пугачёвке жіберді. Қазақ жасақтары Орынбор мен Жайық қалашығын қоршауға, Кулагин бекінісін алуға қатысып, шеп бойындағы бекеттерге шабуыл жасады; Орта жүз қазақтары Сібір шебіндегі бекіністерге тиісті. Қатысушылардың жалпы саны туралы деректер әркелкі. 1774 жылдың көктемінде Пугачёв Татищев бекінісі түбінде жеңілген соң, сұлтандар одан іргесін аулақ салды. Толқу мұнымен тоқтамай, 1775–1776 жылдары Кіші жүзде «Көктемір» («Көрінбес») қозғалысы жалғасты.
Тарихи маңызы
Бұл оқиғалар қазақтардың жер мәселесіндегі наразылығын айқын көрсетіп, патша әкімшілігін шекара саясатын қайта қарауға итермеледі. Шешілмеген жер дауы 1783 жылы Сырым Датұлы бастаған көтеріліске ұласты.