Маңғыстаудағы адайлар көтерілісі
1870 жыл · Маңғыстау (Александровск форты, қазіргі Форт-Шевченко)
Нәтижесі: Көтеріліс басылды; басшылары мен бірқатар ауылдар Хиуа жеріне көшіп кетті
Иса Тіленбайұлы, Досан Тәжіұлы — Ресей империясының әскерлері (Кавказ және Орынбор әскери округтері)
1870 жылы «Уақытша ережені» Маңғыстауға енгізу басталды: адай руына түтін салығы 3 сом 50 тиын мөлшерінде белгіленіп, оны өткен 1869 жыл үшін де төлеу талап етілді. Наурыз айында Маңғыстау приставы подполковник Рукин қырыққа жуық казакпен толқыған ауылдарды тыныштандыруға шықты. Иса Тіленбайұлы бастаған көтерілісшілер отрядты қоршап алды; 25 наурызда казактар қаруын тастаған соң отряд талқандалып, Рукин өзін-өзі атты. Бұл хабар бүкіл түбекті көтерді: сәуірдің басында бірнеше мың адам Николаев станицасын, жағалаудағы қоныстар мен шамшырақтарды қиратып, Александровск фортын қоршады. Гарнизон шабуылдарды зеңбірек оғымен тойтарды, ал 9 сәуірден бастап Кавказдан теңіз арқылы әскер жеткізілді. Көтерілісшілер Үстіртке шегініп, жаз бен күзде әскери отрядтар ауылдарды қудалады; бейбіт тұрғындарға жасаған зорлығы үшін подполковник Байков кейін әскери сотқа тартылды. Желтоқсанда Иса мен Досан бастаған бір топ ауыл Хиуа хандығына көшіп кетті.
Тарихи маңызы
Көтеріліс патша үкіметін кейбір жеңілдіктерге баруға мәжбүр етті: адайларға салықты малмен төлеуге рұқсат беріліп, ру билері арқылы басқару сақталды. Ол Маңғыстау қазақтарының отарлық реформаларға қарсылығының басты көрінісі ретінде тарихта қалды.