Есет Көтібарұлы бастаған көтеріліс
1853–1858 жж. · Кіші жүз: Үлкен Борсық құмы, Жем мен Ырғыз аралығы
Нәтижесі: Көтеріліс басылды; Есет 1858 жылы кешірім алып, қарсылығын тоқтатты
Есет Көтібарұлы батыр — Орынбор әкімшілігінің жазалаушы отрядтары, билеуші сұлтан Арыстан Жантөрин
Шекті руының батыры әрі биі Есет Көтібарұлының патша әкімшілігімен текетіресі 1840-жылдардың соңында басталды, ал ашық қарулы күрес 1853–1858 жылдарға келеді. Наразылыққа түтін салығы, Жем, Ырғыз, Мұғалжар өңіріндегі жайылымдардың тарылуы және Сырдарияға бет алған әскери экспедицияларға түйе беру міндеті себеп болды. 1853 жылы көтерілісті басуға жіберілген отрядтар нәтижеге жете алмады; Есет қысты Үлкен Борсық құмында өткізді. 1854 жылдың көктемінде көтерілісшілер саны 1,5 мыңға жуықтап, олар салықты жоюды, жазалаушы отрядтарды тоқтатуды және жайылымды еркін пайдалануды талап етті. 1855 жылдың жазында Есет жасағы өзін ұстауға шыққан билеуші сұлтан Арыстан Жантөриннің ордасына шабуыл жасап, сұлтан қаза тапты. Бұдан кейін жазалау күшейіп, көтерілісшілердің ауылдары талқандалды, Есет Хиуа шекарасына қарай шегінді. 1858 жылы Орынбор генерал-губернаторы А. А. Катенин кешірім жариялап, Есет қаруын тастады; кейін ол жергілікті басқаруда қызмет атқарды.
Тарихи маңызы
Есет қозғалысы Ресей әскерлерінің Арал мен Сырдарияға ілгерілеуін бірнеше жылға қиындатты. Ол Кіші жүздегі отарлық әкімшілік пен оған сүйенген билеуші сұлтандарға қарсылықтың ең ұзақ ошақтарының бірі болды.