Сырым Датұлы көтерілісі
1783—1797 жж. · Кіші жүз (Батыс Қазақстан)
Нәтижесі: Хан билігінің уақытша жойылуы, бірақ көтерілістің сөнуі
Сырым Датұлы батыр — Ресей отаршыл әкімшілігі және Нұралы хан билігі
XVIII ғасырдың аяғында Жайық бойындағы жайылымдардан айырылған Кіші жүз қазақтары казак әскерінің шабуылы мен Нұралы ханның әділетсіз билігіне қарсы наразылық білдірді. 1783 жылы Байбақты руының батыры Сырым Датұлы бастаған көтеріліс басталды. Көтерілісшілер Орал казактарының бекіністеріне шабуыл жасап, хан билігіне қарсы шықты. 1786 жылы Нұралы хан биліктен айырылып, Ресейге қашуға мәжбүр болды, ал патша үкіметі Кіші жүзде хан билігін уақытша жойып, Орынбор губернаторы Игельстромның реформасын енгізді. Алайда 1797 жылы Есім хан өлтірілгеннен кейін Сырым Хиуа хандығына кетуге мәжбүр болып, 1802 жылы сонда қайтыс болды. Он төрт жылға созылған бұл көтеріліс қазақ тарихындағы ең ұзақ көтерілістердің бірі болды.
Тарихи маңызы
Ресей отарлауына қарсы қазақ халқының алғашқы ірі және ұзақ көтерілісі. Ол хан билігінің дағдарысын көрсетіп, патша үкіметін Кіші жүздегі басқару жүйесін өзгертуге мәжбүр етті.