Созақ көтерілісі
1930 жыл · Созақ (Түркістан облысы)
Нәтижесі: Көтеріліс он күннің ішінде күшпен басылды
Сұлтанбек Шолақұлы (көтерілісшілер хан сайлаған) — Кеңес өкіметінің ОГПУ бөлімдері, әскери бөлімшелері мен коммунистік жасақтары
1929–1930 жылдардағы күштеп ұжымдастыру, мал мен астықты тәркілеу және дінге жасалған қысым қазақ ауылдарының наразылығын туғызды. Созақ ауданын «жаппай ұжымдастыру ауданы» деп жариялау жағдайды ушықтырды. 1930 жылғы 7 ақпанда таңертең Шу бойынан келген бірнеше жүз атты адам аудан орталығы Созаққа кіріп, милицияны қарусыздандырды, кеңес мекемелерін басып алды; аудан басшыларының бірнешеуі өлтірілді. Бұрынғы болыстың ұлы Сұлтанбек Шолақұлы хан сайланып, көтерілісшілер дін мен хан билігін қалпына келтіру ұрандарын көтерді. Қатысушылар санын деректер 2 мыңнан 5 мыңға дейін көрсетеді; қаруы негізінен аңшы мылтығы, сойыл мен найза болды. 12 ақпанда Шымкенттен шыққан коммунистік жасақтың бірі шайқаста шегінді. 16 ақпанда Ташкент пен Алматыдан жеткізілген әскери бөлімдер зеңбірек пен пулеметтен атқылап, Созаққа кірді; ОГПУ мәліметі бойынша 400-ден астам көтерілісші қаза тауып, 200-ге жуығы қолға түсті, Сұлтанбек те мерт болды. Тірі қалғандар Шудың төменгі ағысына шегінді.
Тарихи маңызы
Созақ көтерілісі — күштеп ұжымдастыруға қарсы 1929–1931 жылдары Қазақстанда болған шаруа толқуларының ең ірілерінің бірі. Ол асыра сілтеу саясатының ауыл өміріне әкелген күйзелісін және оған халықтың жауабын көрсетеді.