Мазмұнға өту
Тарих
Дәуір

Көне дәуір

Б.з.б. VIII ғ. – 1465 ж.

Ұлы даланың алғашқы иелері — сақтар, ғұндар, түріктер. Алтын адамнан Шыңғыс ханға дейін екі мың жылдық тарихи қабат.

Қазақ жерінде өркениеттің іргетасын қалаған көшпелі халықтардың дәуірі. Сақ-скиф тайпалары алтыннан жасалған әшекейлерімен әлемді таңқалдырды (Алтын адам, Есік қорғаны). Ғұндар Аттила бастаған кезде Еуропаға дейін жорық жасады. Түрік қағанаты — алғашқы дала империясы — өзінің Орхон жазулары арқылы тарихта қалды. Кейіннен Қарахан, Қарақытай, Қыпшақ, Алтын Орда мемлекеттері қалыптасты. Бұл — қазақ халқының арғы тегі қалыптасқан кезең.

Тұлғалар

  • АнахарсисСақ (скиф) ойшылы, антик дәстүрінде «жеті данышпанның» қатарына қосылған
  • ТомирисМассагеттердің патшайымы, Кир II-ді жеңген әйел қолбасшы
  • Мөде шаньюйҒұн (хунну) державасының негізін қалаған билеуші, б.з.б. 209–174 жылдардағы шаньюй
  • АттилаҒұн державасының билеушісі (434–453), Еуропаға жорықтар жасаған қолбасшы
  • Бумын қағанТүрік қағанатының негізін қалаушы және алғашқы қағаны (552)
  • Істемі қағанТүрік қағанатының батыс бөлігін билеген жабғу қаған, Бумынның інісі
  • ТоныкөкЕкінші Түрік қағанатының үш қағанына кеңесші болған қолбасшы әрі дана
  • Білге қағанЕкінші Түрік қағанатының қағаны (716–734), Күлтегіннің ағасы
  • КүлтегінТүрік қағанатының қолбасшысы, Орхон жазбаларының кейіпкері
  • Әбу Насыр әл-ФарабиҰлы философ және ғалым, «Екінші ұстаз»
  • Қорқыт атаТүркі халықтарына ортақ аңыз кейіпкері — жырау, қобызшы, ойшыл
  • Сатұқ Боғра ханҚарахан әулетінің билеушісі, исламды қабылдаған алғашқы түркі қағандарының бірі
  • Жүсіп БаласағұниҚарахан дәуірінің ақыны әрі ойшылы, «Құтадғу білік» дастанының авторы
  • Махмұд ҚашқариТүркі тілдерін зерттеген ғалым, «Диуани лұғат ат-түрік» сөздігінің авторы
  • Қожа Ахмет ЯсауиСопылық ақын әрі ойшыл, ясауия тариқатының негізін қалаушы
  • Жошы ханШыңғыс ханның үлкен ұлы, Жошы ұлысының негізін қалаушы
  • Бату ханЖошы ұлысының билеушісі, Алтын Орданың іс жүзіндегі негізін қалаушы
  • Бейбарыс сұлтанМысыр мен Шамның мәмлүк сұлтаны (1260–1277), қыпшақ тектес қолбасшы
  • Өзбек ханАлтын Орда ханы (1313–1341), исламды мемлекеттік дін еткен билеуші
  • Ұрыс ханАқ Орда ханы, қазақ хандары әулетінің арғы атасы
  • Едіге биАлтын Орданың беклербегі, Маңғыт жұртының (Ноғай Ордасының) негізін қалаушы
  • Асан ҚайғыАңызға айналған жырау әрі ойшыл, Әз Жәнібек ханның кеңесшісі
  • Әбілқайыр хан (Шайбани әулеті)«Көшпелі өзбектер» мемлекетінің ханы (1428–1468), Шайбан ұрпағы
  • Қазтуған жырауНоғайлы дәуірінің жорық жырауы, «Қарға бойлы Қазтуған» атанған батыр

Шайқастар