Мазмұнға өту
Тарих
Дәуір

Қазақ хандығы

1465 ж. – 1731 ж.

Керей мен Жәнібек жаңа елдің іргетасын қалады. Үш жүз — бір тамырдың үш бұтағы. Хандар, билер, бектер — елдің тірегі.

1465 жылы Керей мен Жәнібек сұлтандар Әбілқайыр ханнан бөлініп, халықты ертіп Шу мен Талас өзенінің бойына көшті. Сол көш — Қазақ хандығының туылған сәті. Қасым хан (1511—1521) тұсында хандық кеңейіп, «Қасым ханның қасқа жолы» атты алғашқы қазақ заңдар жинағы құрылды. Хақназар, Тәуекел, Есім, Тәуке хандар елдің бірлігін сақтап, Тәуке ханның «Жеті жарғы» заңы хандықтың ұйымдасқан жүйесін бекітті. Үш жүз — Ұлы, Орта, Кіші — бір тамырдан тараған үш бұтақ ретінде қалыптасты. XVII ғасырдың соңында жоңғар қаупі күшейе түсті.

Тұлғалар

  • Асан ҚайғыАңызға айналған жырау әрі ойшыл, Әз Жәнібек ханның кеңесшісі
  • Әбілқайыр хан (Шайбани әулеті)«Көшпелі өзбектер» мемлекетінің ханы (1428–1468), Шайбан ұрпағы
  • Қазтуған жырауНоғайлы дәуірінің жорық жырауы, «Қарға бойлы Қазтуған» атанған батыр
  • Керей ханҚазақ хандығының негізін қалаушы
  • Жәнібек ханҚазақ хандығының негізін қалаушы
  • Қасым хан«Қасым ханның қасқа жолы» заңының авторы
  • Бұрындық ханҚазақ хандығының үшінші ханы (1480—1511)
  • Шалкиіз жырауXV–XVI ғасырлардағы жырау, Би Темірдің кеңесшісі, философиялық толғау шебері
  • Доспамбет жырауXVI ғасырдағы ноғайлы-қазақ жырауы, батыр әрі қолбасшы
  • Мамаш ханҚазақ хандығының ханы (1521—1523)
  • Тахир ханҚазақ хандығының ханы (1523—1533)
  • Мұхаммед Хайдар ДулатиТарихшы, мемлекет қайраткері, «Тарих-и Рашиди» еңбегінің авторы
  • Хақназар ханҚазақ хандығын қайта біріктірген хан
  • Шығай ханҚазақ хандығының ханы (1580—1582), Тәуекел ханның әкесі
  • Қадырғали ЖалайыриШежіреші-тарихшы, «Жылнамалар жинағы» («Жамиғ ат-тауарих») еңбегінің авторы
  • Тәуекел ханТашкент пен Түркістанды хандыққа қосқан хан (1582—1598)
  • Есім хан«Есім ханның ескі жолы» заңының авторы, Түркістанды астана еткен хан
  • Жиембет жырауЕсім хан тұсындағы жырау, би әрі батыр, «Еңсегей бойлы Ер Есім» толғауының авторы
  • Ораз-МұхаммедҚазақ сұлтаны, Шығай ханның немересі, 1600–1610 жылдардағы Қасым ханы
  • Жалаңтөс баһадүрБұхар хандығының қолбасшысы, Самарқан әмірі, Регистандағы медреселерді салдырушы
  • Жәнібек II ханҚазақ хандығының ханы (1628—1643)
  • Қарасай батырҰлы жүздің батыры, Есім мен Жәңгір хандардың қолбасшысы
  • Жәңгір ханОрбұлақ шайқасының жеңімпазы, Тәуке ханның әкесі
  • Батыр ханҚазақ хандығының ханы (1652—1680) — тарихнамада даулы тұлға
  • Тәуке хан«Жеті жарғы» заңының авторы
  • Әйтеке биКіші жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
  • Төле биҰлы жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
  • Қазыбек биОрта жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
  • Қайып ханҚазақ хандығының ханы (1715—1718)
  • Сәмеке ханОрта жүздің ханы, Тәуке ханның ұлы
  • Болат хан«Ақтабан шұбырынды» кезеңінің ханы (1718—1729)
  • Әбілмәмбет ханОрта жүздің ханы, Түркістанда билік құрған аға хан (1739/1740—1771)

Шайқастар