Жоңғар соғысы
1643 ж. – 1731 ж.
Бір ғасырға жуық бостандық үшін күрес. Орбұлақ, Бұланты, Аңырақай — халықтың тағдыры шешілген үш жер, үш жеңіс.
Жоңғар хандығы XVII ғасырдың басынан бастап қазақ жеріне қауіп төндіре бастады. 1643 жылы Орбұлақ шайқасында Жәңгір хан 600 жауынгерімен 50 мың жоңғарға қарсы тұрды. 1723 жылы «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» — халық апаты басталды: жоңғарлар бүкіл хандықты шапты, мыңдаған адам қаза тапты, көшіп-қонды. Бірақ халық мойымады. 1726 жылы Бұланты шайқасы — «Қалмаққырылған» — алғашқы үлкен қарсылықтың басы болды. 1729 жылы Аңырақай жонында үш жүздің батырлары — Қабанбай, Бөгенбай, Райымбек, Наурызбай — бір туға топтасты. Әбілмәмбет хан мен Әбілқайыр ханның басшылығымен жоңғар әскері талқандалды. Сол жеңіспен Қазақ елі қайта түледі.
Тұлғалар
- Жалаңтөс баһадүрБұхар хандығының қолбасшысы, Самарқан әмірі, Регистандағы медреселерді салдырушы
- Қарасай батырҰлы жүздің батыры, Есім мен Жәңгір хандардың қолбасшысы
- Жәңгір ханОрбұлақ шайқасының жеңімпазы, Тәуке ханның әкесі
- Әйтеке биКіші жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
- Төле биҰлы жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
- Қазыбек биОрта жүздің биі, «Жеті жарғы» авторларының бірі
- Бөкенбай батырКіші жүздің батыры, Табын руының басшысы, Әбілқайырдың серігі
- Тама Есет батырКіші жүздің батыры, тархан, Әбілқайыр ханның серігі
- Бұқар жырауҰлы жырау, Абылай ханның пірі
- Қайып ханҚазақ хандығының ханы (1715—1718)
- Сәмеке ханОрта жүздің ханы, Тәуке ханның ұлы
- Ақтамберді жырауЖауынгер жырау, жоңғарға қарсы күрестің батыры әрі биі
- Болат хан«Ақтабан шұбырынды» кезеңінің ханы (1718—1729)
- Бөгенбай батырАңырақай қолбасшысы
- Қабанбай батырДарабоз, Аңырақай батыры
- Әбілқайыр ханКіші жүздің ханы, Аңырақайда қолбасшы
- Шақшақ ЖәнібекОрта жүздің батыры әрі биі, тархан атағын алған қолбасшы
- Әбілмәмбет ханОрта жүздің ханы, Түркістанда билік құрған аға хан (1739/1740—1771)
- Өтеген батырҰлы жүздің батыры, жоңғарға қарсы күрестің қолбасшысы
- Малайсары батырОрта жүздің батыры әрі биі, Абылайдың серігі, жоңғарға барған елші
- Райымбек батырҰлы жүздің батыры
- Наурызбай батырҰлы жүздің батыры, Аңырақай шайқасының қаһарманы
- Үмбетей жырауЖырау, Қанжығалы Бөгенбай батырдың серігі әрі жыршысы
- Олжабай батырОрта жүздің батыры, Абылай ханның серігі
- Абылай ханҮш жүздің біріктірушісі, ұлы хан
- Баян батырОрта жүздің батыры, Абылай ханның қолбасшыларының бірі
Шайқастар
- Орбұлақ шайқасы1643 жылЖәңгір ханның тарихи жеңісі
- Аягөз шайқасы1717 жыл (кей еңбектерде 1718)Қазақ қолының ауыр жеңілісі
- Ақтабан шұбырынды1723 жыл («Алқакөл сұлама»)Халық апаты — «Алқакөл сұлама»
- Бұланты шайқасы1726 жыл («Қалмаққырылған»)«Қалмаққырылған» жеңісі
- Аңырақай шайқасы1729 жылЖоңғарға қарсы шешуші жеңіс
- Жоңғарлардың 1739–1741 жылдардағы жорығы және Абылайдың тұтқынға түсуі1739–1741 жж.Орта жүз ауыр шығынға ұшырады, Абылай сұлтан тұтқынға түсті (1743 жылы босатылды)